Монгол хэл, бичгийн багш нарын Үндэсний Холбоо

МХББНҮХолбооны албан ёсны сайт

Archive for the category “Бичиг үсгийн талаарх үндэсний хөтөлбөр”

Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр 1


Монгол Улсын Их Хурлын 1995 оны
43 дугаар тогтоолоор батлав.

МОНГОЛ БИЧГИЙН ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨР

Нэг. Нийтлэг зүйл

Монгол улс бичиг үсгийн мянган жилийн түүхтэй эртний соёлт улсын нэг билээ. Монгол бичиг нь монголын ард түмний соёл, мэдлэгийн санг олон үеийн турш тээж ирсэн бичиг юм.

Монголчууд эртний монгол бичгээ монгол хэлнийхээ авианы тогтолцоонд тохируулан, тодотгож, сайжруулснаар ирсэн бөгөөд сүүлийн 300 жилд үгсийн сан, хэлний зүйн дүрмийн хувьд улам боловсронгуй болж уг бичгээр иргэний ба орчуулгын олон зохиол гарч бичгийн сонгодог хэлбэр бүрэлдэн хөгжсөн түүхтэй билээ. XIII зууны үеэс 1946 он хүртэл Монгол улсад албан хэргийг монгол бичгээр хөтөлж иржээ. Сүүлийн 40 гаруй жилд улсын албан хэрэг, хэвлэн нийтлэх үйл ажиллагаа, хүн амд боловсрол олгох ажлыг үндсэнд нь шинэ үсгээр явуулж байгаа боловч монгол бичгийг ахмад үеийнхэн маань хэрэглэж, олон эрдэмтэд соёлын үнэт бүтээлийг хэвлэн нийтэлж, ерөнхий боловсролын сургуулийн 7,8 дугаар анги, их, дээд сургуулийн мэргэжлийн ангиудад зааж байв.

1991 онд Улсын Бага хурлаас “БНМАУ-д төрийн албан хэргийг монгол бичгээр хөтлөн явуулах болон түүний бэлтгэлийг хангах тухай” 36 дугаар тогтоол гаргасан байна.

Энэ тогтоолыг хэрэгжүүлэх үндсэн дээр бүх шатны сургуулийн сурагч, оюутнууд, нийт иргэдэд монгол бичгийг зааж сургах, багш бэлтгэх, ном, сурах бичиг зохион хэвлүүлэх, заах арга боловсруулах, зөвлөлгөө өгөх, хяналт шалгалт явуулах зэрэг нэлээд далайцтай ажил зохиогдов.

Монгол бичгийн сургалтын бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх шаардлагыг харгалзан Улсын Их Хурал 1994 оны 7 дугаар сард Улсын Бага Хурлын 36 дугаар тогтоолын биелэлтийг хэлэлцээд гаргасан 66 дугаар тогтоолдоо албан хэргийг монгол бичгээр хөтлөн явуулах бэлтгэл хангагдаагүйг тэмдэглээд албан хэрэг болон сургалтыг кирилл бичгээр явуулахаар заасны дээр, монгол бичгийн талаар сүүлийн 3 жилд хийсэн ажлыг улам эрчимжүүлэх зорилгоор “Уйгаржин монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр” боловсруулан батлуулахыг Засгийн газарт даалгасан байна.

Монгол Улсын Их Хурал үндэсний соёлын баялаг өвийг танин мэдэх, судлан дэлгэрүүлэх, ардынхаа ёс заншлыг уламжлуулах нэг нөхцөл бол монгол бичиг мөн гэж үзэж монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр /цаашид “Үндэсний хөтөлбөр” гэх/-ийг дэвшүүлэн тавьж байна.

Хоёр. Үндэсний хөтөлбөрийн бүтэц

А.Үндэсний хөтөлбөрийн зорилго, зорилт

Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөрийн зорилго нь монгол бичгийн сургалтыг суурь боловсролын агуулгад багтаан зохион байгуулж, бүх нийтийг сургах, монгол бичгийг хэрэглэх орчин бий болгоход оршино.

Энэхүү зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд дараахь зорилтыг дэвшүүлж байна:
1.Монгол бичиг сурах идэвхийг өрнүүлж албан ба албан бус сургалтад бүх нийтийг хамруулах,

2.Бүх шатны сургуульд монгол бичиг заах багш бэлтгэх, давтан бэлтгэх, ном, сурах бичиг, сургалтын хэрэглэгдэхүүнээр хангах, монгол бичгийг телевиз, радио, хэвлэлээр заах болон насанд хүрэгчид, түүний дотор төрийн албан хаагчдад зааж сургах ажлыг үе шаттайгаар зохион байгуулах,

3.Төв, орон нутгийн хэвлэх үйлдвэрийг компьютержүүлж, тэдгээрийг монгол бичгийн хөтөлбөр, түүнийг эзэмшсэн боловсон хүчнээр хангах, монгол бичгээр сурах бичиг, гарын авлага хэвлэж буй аж ахуйэн нэгжийн үйл ажиллагааг төрөөс дэмжин туслах,

4.Монгол бичигт бүх нийтийг сургах, түүнийг өргөн хэрэглэх хэрэгцээ, орчин бий болгоход, чиглэсэн санаачилга, ажиллагааг бүх талаар дэмжих.
Үндэсний хөтөлбөрийн зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд Монгол Улсын Засгийн газар монгол бичгийн сургалтыг бүх шатны сургуульд тасралтгүй байх зарчмаар зохион байгуулж, иргэдийн монгол бичгийн мэдлэгийн түвшинд хүргэх бодлогыг баримтлана.

Б.Үндэсний хөтөлбөрийн бүрэлдэхүүн

Үндэсний хөтөлбөр нь энэ бүлгийн А хэсэгт заасан зорилтуудыг шийдвэрлэх арга хэмжээг багтаасан дараахь хэсгээс бүрдэнэ.
1.Монгол бичгийн сургалтын удирдлага, зохион байгуулалт,
2.Монгол бичгийн бүх нийтийн сургалт,
3.Монгол бичгийн орчин бүрдүүлэх,
4.Хэвлэх үйлдвэрийн техник, технологийг шинэчлэх

“Монгол бичгийн сургалтын удирдлага зохион байгуулалт” гэсэн хэсэгт монгол бичгийн бүх нийтийн сургалтыг зохион байгуулах асуудлыг хариуцах, үндэсэний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх төрийн захиргааны төв болон нутгийн захиргааны түүнчлэн мэргэжлийн байгууллагуудын үүрэг, хариуцлага, чадварыг дээшлүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээ хамаарна.

“Монгол бичгийн бүх нийтийн сургалт” гэсэн хэсэгт бүх шатны сургуулийн оюутан, сурагчдыг албан ёсны сургалтын хүрээнд, нийт хөдөлмөрчдийг албан бус сургалтын хүрээнд хамруулан монгол бичгийн сургалт зохион байгуулахад чиглэсэн арга хэмжээ хамаарна.

“Монгол бичгийн бүх нийтийн сургалт” гэсэн хэсэгт бүх шатны сургуулийн оюутан, сурагчдыг албан ёсны сургалтын хүрээнд, нийт хөдөлмөрчдийг албан бус сургалтын хүрээнд хамруулан монгол бичгийн сургалт зохион байгуулахад чиглэсэн арга хэмжээ хамаарна.

“Монгол бичгийн орчин бүрдүүлэх” гэсэн хэсэгт бүх нийтийг монгол бичигт сургах, монгол бичгийг хэрэглэх орчин бий болгоход чиглэсэн арга хэмжээ хамаарна.

“Хэвлэх үйлдвэрийн техник, технологийг шинэчлэх” гэсэн хэсэгт төв, орон нутгийн хэвлэх үйлдвэрүүдэд монгол бичгээр хэвлэх нөхцөл бололцоог бүрдүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээ хамаарна.

В.Олон улсын хамтын ажиллагаа

Хөрөнгө санхүүгийн нөөц, үндэсний эдийн засгийн чадавхи, хязгаарлагдмал байгаа өнөөгийн нөхцөлд Үндэсний хөтөлбөрийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд олон улсын хамтын ажиллагаа чухал үүрэгтэйг үндэс болгон олон улсын байгууллага, дэмжигч зарим улс оронтой хөтөлбөрийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэх тодорхой чиглэлээр төсөл хэрэгжүүлэх, сургалт зохион байгуулах зэргээр хамтран ажиллана.
Үндэсний хөтөлбөрийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд гадаадын тусламж, хандив, хөрөнгийг зохистой хуваарилан, оновчтой зарцуулахад онцгой анхаарна.

Г.Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хугацаа

Үндэсний хөтөлбөрийг 1995-2005 онд хэрэгжүүлнэ.

Гурав. Монгол бичгийн сургалтын удирдлага, зохион байгуулалт

А.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг улсын хэмжээнд зохион байгуулах
байгууллага, түүний үүрэг

Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг Засгийн газар хариуцан зохион байгуулна.
Засгийн газар нь Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг удирдан зохион байгуулахдаа дараахь үүрэг хүлээнэ:

1.Үндэсний хөтөлбөрийн зорилтыг хэрэгжүүлэх ажлыг тусгай төлөвлөгөөний дагуу зохион байгуулж, боловсрол, соёлын үндэсний бодлого, үйл ажиллагаатай уялдуулан зохицуулах, Засгийн газрын шийдвэрт тусгах.

2.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, үр дүнг тооцох, үндэсний хөтөлбөрт тодотгол, өөрчлөлт оруулах санал бэлтгэн Улсн Их Хуралд оруулан шийдвэрлүүлэх,

3.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явцыг Улсын Их Хуралд жил бүр мэдээлж байх,
4.Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд зориулан олгож байгаа төсөв, гадаадын тусламж, хандивын хөрөнгийг төв, орон нутагт хуваарилах, тэдгээрийн зарцуулалтад хяналт тавих,

5.Аймаг, нийслэлд монгол бичгийн сургалтыг арга зүй, зохион байгуулалтын удирдлагаар хангах,

6.Үндэсний хөтөлбөрийг хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр өргөн сурталчилж, нийтийн хүртээл болгох, иргэдийн монгол бичиг сурах идэвх, санаачилгыг өрнүүлэх ажлыг зохион байгуулах,

7.Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд оролцож байгаа төр, олон нийтийн байгууллага, нутгийн захиргааны ба олон улсын байгууллагын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах.

Засгийн газар үндэсний хөтөлбөрийн биелэлтийг зохион байгуулахдаа энэ ажилд аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийг өргөн оролцуулна.

Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг удирдах, монгол бичгийн сургалтыг зохион байгуулах асуудлыг боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага хариуцаж өөрийн харьяа мэргэжлийн нэгжээр дамжуулан гүйцэтгэнэ.

Боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага нь дараахь үүрэг хүлээнэ.

1.Монгол бичгийн бүх нийтийн сургалтыг мэргэжил, арга зүйн талаас удирдан зохион байгуулах,

2.Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг нийгэм соёлын бусад арга хэмжээтэй уялдуулан зохицуулах.

3.Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажилд оролцогчдыг холбогдох мэдээ, мэдээллээр хангах,

4.Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа орон нутгийн байгууллагын ажилд хяналт тавих, зөвлөлгөө өгөх, ажлын ололт туршлага, санаачилгыг судлах, сурталчлах.

5.Монгол бичгийн сургалтыг эрчимжүүлэх, бэрхшээлийг арилгах, хөрөнгө нөөцийг хуваарилах талаар Засгийн газраас гаргасан шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах.

6.Үндэсний хөтөлбөрийн зарим хэсгийг тодорхой төслийн хэлбэрээр төв, орон нутгийн хэмжээнд хэрэгжүүлэх.

Шинжлэх Ухааны Академийн холбогдох хүрээлэнгүүд, боловсролын эрдэм шинжилгээ, арга зүйн төв байгууллага үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг улсын хэмжээнд зохион байгуулахад онол арга зүйн туслалцаа үзүүлэх үүрэгтэй.

Б.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг орон нутагт,
зохион байгуулах байгууллага, түүний үүрэг

Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг орон нутаг аймаг, нийслэл, сум , дүүргийн Засаг дарга хариуцан зохион байгуулна.
Аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нь энэхүү хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг зохион байгуулахдаа дараахь үүрэг хүлээнэ.

1.Монгол бичгийн сургалтыг зохион байгуулах, эрчимжүүлэх талаар нутаг дэвсгэрийнхээ түвшинд шийдвэрлэх асуудал, хэрэгжүүлэх арга хэмжээ, төлөвлөгөө боловсруулж тухайн шатны иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар батлуулан мөрдөж ажиллах.

2.Үндэсний хөтөлбөрийн зорилгыг хэрэгжүүлэх арга хэмжээг орон нутагт удирдан зохион байгуулах, хяналт тавих, Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг улирал тутам дүгнэх.

3.Үндэсний хөтөлбөрийг нутаг дэвсгэрийнхээ хэмжээнд хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийг жил бүрийн төсөвт тусгаж, түүний дагуу санхүүжилт хийх, зарцуулалтад хяналт тавих.

4.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг мэдээ, мэдээллийг бэлтгэж холбогдох байгууллагад хүргэх,

5.Монгол бичгээр хэвлэсэн ном, сурах бичиг, гарын авлага, бусад материалыг нийтэд хүргэх сурталчлах.

Сум, дүүргийн Засаг дарга үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг зохион байгуулахдаа дараахь үүрэг хүлээнэ.

1.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг тусгай төлөвлөгөөний дагуу зохион байгуулж, улирал тутам дүгнэх.

2.Иргэдийг монгол бичигт сургах судалгаа гаргаж, сургалтанд хамруулах,

3.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн дүн мэдээ гаргаж, холбогдох байгууллагад хүргэх.

Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал Үндэсний хөтөлбөрийг тухайн орон нутгийн төвшинд хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө, шаардагдах төсвийг батлах, хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд хяналт тавих үүрэг хүлээнэ.

Аймаг, нийслэлийн боловсролын төв, бүх шатны сургууль, багш нар орон нутагт Үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг онол, арга зүйн талаар болон сурах бичиг, сургалтын хэрэглэгдэхүүн, шаардлагатай мэдээллээр хангах, бие дааж монгол бичиг сурахад нь иргэдэд туслалцаа үзүүлэх үүрэг хүлээнэ.

Дөрөв. Монгол бичгийн бүх нийтийн сургалт

А.Бүх шатны сургуулийн урагч, оюутныг сургах

Бүх шатны сургуулийн сургалтын төлөвлөгөөнд монгол бичгийн хичээлийг оруулж, зарим хичээлийн сургалтыг монгол бичгээр явуулна.

1.Ерөнхий боловсролын сургуулийн 1-4 дүгээр ангид монгол бичгээр хичээллэсэн сурагчдад 1995-1996 оны хичээлийн жилээс эхлэн 5-10 дугаар ангид нийгмийн ухааны зарим хичээлийг монгол бичгээр заана.

2.1995-1996 оны хичээлийн жилээс сургуульд орж, кирилл бичгээр сургалтаа эхэлж байгаа сурагчдад 3 дугаар ангиас суурь боловсролын агуулгад багтаан монгол бичгийг бие даасан хичээл болгон заахын зэрэгцээ 5-10 дугаар ангид нь нийгмийн ухааны зарим хичээлийг монгол бичгээр заана.

3.Техникийн болон мэргэжлийн сургуульд тусгай хөтөлбөрөөр монгол бичгийн хичээл заана.

4.Их, дээд сургууль, коллежид монгол бичгийн хичээлийг сургалтын төлөвлөгөөнд багтаан үргэлжлүүлэн заана.

5.Багш бэлтгэдэг сургуульд судлах монгол бичгийн хичээлийн цагийг нэмэгдүүлэн, төгссөний дараа мэргэжлийн хичээлийг заахдаа монгол бичгийг хэрэглэх чадвар эзэмшүүлнэ.

Б.Насанд хүрэгчдийг сургах

Насанд хүрэгчдийг монгол бичигт сургах асуудлыг албан бус сургалтын хүрээнд хамруулж шийдвэрлэнэ.

Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн аль ч шатны сургууль нь насанд хүрэгчдийг монгол бичигт сургах сургалт, арга зүй, зохион байгуулалтын төв байна.
Монгол бичгийн анхан шатны болон гүнзгийрүүлсэн сургалтыг радио, телевиз, тогтмол хэвлэлээр явуулна.

Иргэдийг оршин буй нутаг дэвсгэр, эрхэлж байгаа ажил хөдөлмөрийн нь онцлог байдлыг харгалзан түр сургалт, бүлгэм дугуйлан, шавь сургалтын болон бие дааж суралцах хэлбэрээр зохион байгуулна.

Ажил эрхэлж байгаа хүмүүсийг дараахь дөрвөн бүлэгт хувааж сургана:

1.Төрийн захиргааны байгууллагын ажилтан, албан хаагчид, төсвийн бусад байгууллагын ажиллагчид,

2.Аж ахуйн нэгж, олон нийтийн байгууллагын ажилтан, ажиллагчид,

3.Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлд ажиллагчид, малчид, тариаланчид

4.Хугацаат цэргийн албан хаагчид.

Төр, олон нийтийн байгууллагын болон архивын ажилтан, албан хаагч, ажилчдыг сургахдаа албан газар дээр нь түр сургууль, дугуйлангаар шаталсан сургалт зохион байгуулна.

Бичээч, бичиг хэргийн ажилтан бэлтгэх ажлыг төрөлжсөн түр сургуулиар гүйцэтгэнэ.

Малчид тариаланчдыг сургахдаа тухайн орон нутгийн нөхцөл байдалд зохицуулан ерөнхий боловсролын сургуулийн багш нар, иргэд, оюутан, сурагчдын хүчийг ашиглан бололцоотой бүх арга хэлбэрээр зохион байгуулна.

Цэрэг дайчдын хугацаат алба хааж байгаа үед нь зохион байгуулалттайгаар монгол бичигт сургах арга хэмжээ авна.

Хот, суурин газрын хөдөлмөр эрхэлдэггүй буюу өндөр настан, гэрийн ажилтай хүмүүс, чөлөөт худалдаачдыг сургах ажлыг нутгийн захиргааны байгууллага хариуцаж, тэдний саналыг харгалзан сургалтын бололцоотой бүх хэлбэрээр зохион байгуулна.

В.Багшлах боловсон хүчнийг бэлтгэх

Монгол бичгийн бүх нийтийн сургалтыг зохион байгуулах, түүнийг хэрэгжүүлэх гол хүч нь их, дээд сургууль, коллеж, мэргэжлийн бусад хүрээлэн, институт, тэнхим, сектор, тэдгээрийн эрдэмтэн багш нар, нийслэл, аймгийн боловсролын төвүүд, тэдгээрийн мэргэжилтэн, арга зүйчид, бага, дунд сургууль, тэдгээрийн багш нар байна.

2001 онд багтаан бүх шатны сургуулийн багш нарт монгол бичгийг зохих төвшинд эзэмшүүлэх зорилгоор дараахь арга хэмжээг авна.

1.Дунд сургуулийн багш нарыг 1995 оноос эхлэн тодорхой үе шаттайгаар монгол бичигт гүнзгийрүүлэн сургах,

2.Их, дээд сургууль, коллежийн монгол хэл, түүх, нийгмийн ухааны багш нарыг монгол бичигт сургах.

Г.Монгол бичгийн заах арга зүйг боловсронгуй болгох

Монгол бичгийн сургалтад уламжлалт заах арга зүйг орчин үеийн заах аргаар баяжуулан хэрэглэнэ. Сургалт, арга зүйн судалгааны ажлыг мэргэжлийн байгууллага, эрдэмтдийэн хүчээр гүйцэтгэн, нийтийн хүртээл болгож, сургалтын хөтөлбөрийг боловсролын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагаас хариуцан олон хувилбартайгаар боловсруулж мөрдүүлнэ.

Монгол бичиг заах арга зүйг боловсронгуй болгох талаар судалгаа, шинжилгээний ажлыг өргөжүүлж, энэ ажилд өөрийн орны эрдэмтэд, судлаачид болон дэлхийн монголч эрдэмтэд судлаачдыг өргөн оролцуулна.

Тав. Монгол бичгийн орчин бүрдүүлэх

Монгол бичиг хэрэглэх, орчин бүрдүүлэх асуудлыг дараахь арга хэлбэрээр хэрэгжүүлнэ.

1.Радио, телевизээр нийт хөдөлмөрчдөд монгол бичгийн анхан шатны болон гүнзгийрүүлсэн сургалт явуулах,

2.Зарим тогтмол хэвлэлд тэдгээрийн нэр, хаяг, телевизийн хөтөлбөр, зар сурталчилгааг монгол бичгээр гаргахын хамт монгол бичгийн нүүр, буланг дугаар бүртээ хэвлэх, монгол бичгээр дагнан гарч байгаа аливаа сонинд бүх талын дэмжлэг үзүүлэх.

3.Бүх нийтэд зориулсан ном, сурах бичиг, гарын авлага, толь бичиг, түүх, уран зохиолын номыг монгол бичгээр хэвлүүлэх ажлыг үргэлжлүүлэх,

4.Ажиллагчдыг монгол бичигт сургах ажлг зохион байгуулж, тодорхой амжилтад хүрсэн аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн санаачилгыг дэмжиж, урамшуулах, сурталчлах.

Зургаа. Хэвлэх үйлдвэрийн техник технологийг шинэчлэх

Хэвлэх үйлдвэрийг компьютержүүлж, монгол бичгээр хэвлэлийн эх бэлтгэх, хэвлэх ажлыг дараахь арга хэлбэрээр зохион байгуулна.

1.Төв, орон нутгийн хэвлэх үйлдвэрүүдийг компьютер, цахим бичүүрээр хангаж, монгол бичгээр хэвлэх техник, технологийг нэвтрүүлэх.

2.Монгол бичгээр хэвлэлийн эх бэлтгэх, компьютерийн хөтөлбөрийг боловсронгуй болгох, дэлгэрүүлэх.

3.Монгол бичгийн редактор, хянагч, бичээч, компьютер, цахим бичүүрийн операторчин, хэвлэлийн үйлдвэрийн бусад мэргэжлийн боловсон хүчнийг сургаж бэлтгэх.

4.Монгол бичгийн хэвлэх үйлдвэр, монгол бичгээр хэвлэсэн номын төрөлжсөн дэлгүүр зэргийг шинээр байгуулж байгаа аж ахуй нэгж, байгууллагын ажилд дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх.

Долоо. Үндэснй хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн
шалгуурууд, үр дүнг гаргах

Ойрын 10 жилд ард иргэдийн монгол бичигт суралцсан байдал, мэдлэг, чадварын төвшингээр үндэсний хөтөлбөрийн үр дүнг тооцно. Ингэж тооцохдоо дараахь шалгуур үзүүлэлтийг хэрэглэнэ. Үүнд:

1.Насанд хүрсэн хүн амын доторхи монгол бичигтэй /чөлөөтэй уншиж, бичдэг/ болон хүний эзлэх хувь,

2.Монгол бичгээр сургалт явуулах төвшинд хүрсэн багшийн хангамж,

3.Монгол бичгээр ном, сурах бичиг, сонин сэтгүүлийн эх бэлтгэх боловсон хүчний болон техникийн нөхцөл бүрдсэн байгууллага, хэвлэлийн газрын эзлэх хувь,
4.Монгол бичгээр хэвлэсэн сурах бичиг, гарын авлага, толь бичиг, сургалтын ном зохиолоор хангагдсан байдал,

5.Монгол бичгээр хэвлэж байгаа сонин хэвлэлийн тоо, чанар.

6.Монгол бичгийн хэрэглээ, орчин бий болгох талаар хийсэн ажил, түүний үр дүн.

Монгол Улсын Засгийн газар “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр”-ийн хэрэгжилтийг дээрх шалгуур үзүүлэлтээр нэгтгэн дүгнэж цаашид авах арга хэмжээний тухай саналаа Монгол Улсын Их Хуралд оруулан шийдвэрлүүлнэ. Сүүлд шинэчлэгдсэн ( Даваа, 2008 оны 12 сарын 29 )

Латин үсгийн үндэсний хөтөлбөр


Монгол Улсын Их Хурлын 2003 оны
31 дүгээр тогтоолын хавсралт


ЛАТИН ҮСГИЙН ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨР

Нэг. Нийтлэг зүйл

Манай орны нийгэм, соёл, эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн төвшинг тодорхойлох нэг гол үзүүлэлт нь мэдээлэл, харилцааны технологи болж, түүнийг хэрэглэх хүрээ өргөжин тэлсээр байна.

Монгол улсад 1990-ээд оноос интернет үйлчилгээ нэвтэрч, түүнийг ашиглан иргэд хоорондоо харилцан шуурхай мэдээлэл солилцох, бизнес ажил хэргийн харилцаа тогтоох, мэдлэг, мэдээллийн санг ашиглах зэрэг цоо шинэ төрлийн ажил, үйлчилгээ бий болж, хэрэглэгчдийн тоо асар хурдан нэмэгдэх боллоо. Түүнчлэн тоон технологийн холбоо шинээр нэвтэрч, зөвхөн дуу яриагаар төдийгүй үүрэн телефон ашиглан захидал бичиж харилцах боломжтой болжээ.

Монгол кирилл үсгийг латин үсгээр янз бүрийн хэлбэрээр оруулан хэрэглэснээр монгол үгийг зөв, буруу ойлголцох, монгол хэлний нэгдмэл байдлыг алдагдуулахад хүрсэн сөрөг үр дагавар гарах болжээ.

Энэхүү сөрөг үр дагаврыг арилгах зорилгоор “Баримт бичиг: Монгол кирилл цагаан толгойн үсгүүдийг романчлах” стандарт батлагдаж 2003 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс мөрдөж эхэллээ.

Мэдээлэл харилцааны технологийн үндсэн дээр монгол хэлээр мэдээлэл бичиж солилцох боломжийг хүн бүрд олгох зорилгоор дээр дурьдсан стандартыг үндэслэн бүх шатны сургуулийн сурагч, оюутнууд, нийт иргэдэд латин үсгийг зааж сургах, боловсон хүчин бэлтгэх, гарын авлага, монгол үгийг латин үсгээр бичих дүрэм, зөв бичих толь, сурах бичиг зохиох, заах арга боловсруулах, монгол, кирилл, латин цагаан толгойг харилцан уялдуулах замаар программ хангамжийн аргаар хооронд нь шууд хөрвүүлэх программ-техникийн болон түүнийг хэрэглэх арга зүйн боломж нөхцлийг бий болгох зэрэг ажлыг төрийн бодлогын үндсэн дээр хэрэгжүүлэх шаардлага аяндаа гарч ирэв.

Орчин үеийн хэрэгцээ, шаардлагыг харгалзан монгол кирилл үсгийг латин үсэгтэй хослуулан хэрэглэх латин үсгийн үндэсний хөтөлбөр /цаашид “хөтөлбөр” гэх/-ийг боловсруулан гаргаж байна.

Хоёр. Үндэсний хөтөлбөрийн зорилго, зорилт,
бүтэц, хэрэгжүүлэх хугацаа

А.Хөтөлбөрийн зорилго, зорилт

1.Латин үсгийн хөтөлбөрийн зорилго нь мэдээллийн технологийн эрин үед дэлхий нийтээрээ хэрэглэх болсон латин үсгээр монгол үгийг тэмдэглэх боломж бүрдүүлж, орчин үеийн мэдээлэл, харилцааны технологийн ололтыг ашиглан монгол кирилл үсгийг латин үсэгтэй хослуулан хэрэглэх, хооронд нь хөрвүүлэх орчин, нөхцлийг хангахад оршино.

Энэхүү зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд дараах зорилтыг дэвшүүлж байна.

1.Монгол кирилл үсгийг латин үсгээр орлуулан хэрэглэх сургалтыг албан ба албан бус хэлбэрээр явуулах,

2.Монгол кирилл үсгийг латин үсэгт хөрвүүлэх зарчим, лавлагааны хэрэглэгдэхүүнийг зохиож боловсруулах.

3.Багш бэлтгэх, давтан сургах, ном, сурах бичиг, компьютер, сургалтын техник хэрэгслээр хангах, латин үсгийг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр заах ажлыг үе шаттайгаар зохион байгуулах,

4.Латин үсэгт сургах, түүнийг хэрэглэх орчин бий болгоход чиглэсэн санаачлага, үйл ажиллагааг бүх талаар дэмжих, хүн амын өөр хэл бүхий үндэстний цөөнхийн хэрэглэж буй кирилл үсгийг латин үсэгт хөрвүүлэх зарчим, лавлагааны хэрэглэгдэхүүнийг боловсруулах,

5.Монгол кирилл үсгийг латин үсгээр хөрвүүлэх стандартыг хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, үүрэн телефоны болон компьютерийн сүлжээгээр өргөн сурталчилж, улам боловсронгуй болгох,

6.Монгол, кирилл, латин цагаан толгойг программ хангамжийн аргаар хооронд нь шууд хөрвүүлэх програм-техникийн нөхцлийг бүрдүүлж, нийтийн хүртээл болгох.

Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхийн тулд латин үсгийг хэрэглэх сургалтыг тасралтгүй байх зарчмаар зохион байгуулж, иргэд үсгийн монгол кирилл үсэгтэй хослуулан хэрэглэж чаддаг төвшинд хүргэх бодлогыг баримтална.

Б.Хөтөлбөрийн бүтэц

I.Хөтөлбөр нь дээр дурьдсан зорилтуудыг шийдвэрлэх арга хэмжээний хүрээнд дараахь бүтэцтэй байна.

1.Латин үсгийн сургалтын удирдлага, зохион байгуулалт,

2.Латин үсгийн сургалт,

3.Латин үсгийн хэрэглээний орчин.

В.Хөтөлбөрийн хэрэгжүүлэх үе шат

1.Хөтөлбөрийг 2 үе шаттайгаар хэрэгжүүлнэ.

1.Бэлтгэл үе /2003-2004 он/
2.Хэрэгжүүлэх үе шат /2005-2006 он/

Бэлтгэл үед дараахь ажлын хийж гүйцэтгэнэ.

а.латин үсгийн зөв бичих дүрмийн тодорхой асуудлаар эрдэмтэд, мэргэжилтнүүд, хэрэглэгчдийн оролцуулсан уулзалт, ярилцлага, эрдэм шинжилгээ, онол практикийн бага хурал зохион байгуулах,

б.латин үсгийн зөв бичих дүрмийг батлуулан сурах бичиг, гарын авлага, хураангуй болон дэлгэрэнгүй толь, харь үг, газар нутгийн нэр, хүний овог, нэрийн толь боловсруулах,

в.латин үсэг хэрэглэх сургалтын стандарт, сурах бичиг, гарын авлага боловсруулах,

г.латин үсгийн зөв бичих дүрэм боловсруулах төслийг санхүүжүүлэх хөрөнгийн эх үүсвэр бий болгож шаардлагатай программ-техникийн хэрэгслээр хангах.

д.монгол кирилл үсэг, түүний зөв бичих дүрмийг латин үсгийн зөв бичих дүрэмтэй уялдуулан хоорондоо хөрвөх боломж бүрдүүлэх,

е.латин үсгийн хэрэглээ, стандартыг сурталчлах, латин үсгийн орчин бүрдүүлэх,

Хэрэгжүүлэх үед дараах ажлыг хийж гүйцэтгэнэ.

а.латин үсгийн зөв бичих дүрмийн гарын авлага, толь бичиг зэргийг боловсронгуй болгох,

б.албан ба албан бус сургалтыг зохион байгуулах,

в.латин үсгийн орчин бүрдүүлэх, хэрэглээг сурталчлах,

г.латин үсгийн хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд хяналт тавих, үр дүнг тооцох.

Гурав. Латин үсгийн сургалтын удирдлага,
зохион байгуулалт

а.Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг улсын хэмжээнд зохион байгуулах байгууллага, түүний үүрэг
1.Засгийн газар нь хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг удирдан зохион байгуулах дараах үүрэг хүлээнэ.

1.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж, төрийн бодлого, үйл ажиллагаатай уялдуулан зохицуулах.

2.Хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, үр дүнг тооцох, түүнд тодотгол, өөрчлөлт оруулах, саналаа Улсын их хуралд өргөн мэдүүлэх.
3.Хөтөлбөрийг хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл, үүрэг телефон, интернет болон бусад арга хэлбэрийг ашиглан сурталчилж, иргэдийн латин үсэг сурах идэвх, санаачилгыг өрнүүлэх ажлыг зохион байгуулах.

4.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд оролцож байгаа төрийн болон төрийн бус байгууллага, олон улсын байгууллагын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах.

2.Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага нь дараахь үүрэг хүлээнэ.

1.латин үсгийн сургалтыг мэргэжил, арга зүйн удирдлагаар хангах,

2.хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажилд оролцогчдыг холбогдох мэдээ, мэдээллээр хангах,

3.хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа орон нутгийн байгууллагын ажилд хяналт тавих, зөвлөлгөө өгөх, ажлын ололт туршлага, санаачлагыг түгээн дэлгэрүүлэх,

4.шинжлэх ухааны академийн холбогдох хүрээлэнгүүд, боловсролын эрдэм шинжилгээ, арга зүйн төв байгууллага хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг улсын хэмжээнд зохион байгуулахад онол арга зүйн туслалцаа үзүүлэх.

б.Үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг орон нутагт зохион байгуулах байгууллага, түүний үүрэг

1.орон нутгийн иргэдийн бүх шатны Төлөөлөгчдийн Хурал нь хөтөлбөрийг тухайн орон нутгийн төвшинд хэрэгжүүлэх төлөвлөгөөг батлах, хэрэгжилтэнд хяналт тавих үүрэг хүлээнэ.

2.Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг орон нутагт бүх шатны Засаг дарга хариуцан зохион байгуулж, дараахь үүрэг хүлээнэ.

1.нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд латин үсгийн сургалтыг зохион байгуулах, шийдвэрлэх асуудал, хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, боловсруулах, тухайн шатны иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар батлуулан мөрдөж ажиллах.

2.хөтөлбөрийн биелэлтийг жил тутам дүгнэж, холбогдох дээд байгууллагад мэдээлэх.

3.иргэдийн латин үсэг хэрэглэж сурсан байдлын судалгаа гаргаж, сургалтанд хамруулах, сургалтыг зохион байгуулах,

4.хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийг жил бүрийн орон нутгийн болон улсын төсөвт тусгуулах санал боловсруулж, уламжлах,

5.хөтөлбөр хэрэгжүүлэх ажлын зохион байгуулалтын удирдлага болон сурах бичиг, сургалтын хэрэглэгдэхүүн, шаардлагатай мэдээллээр хангах, бие дааж латин үсэг сурахад нь иргэдэд туслалцаа үзүүлэх.

Дөрөв. Латин үсгийн сургалт

А.Албан сургалт

1.Ерөнхий боловсролын сургуулийн ахлах ангийн сурагчдад боловсролын стандартын дагуу латин үсгийн сургалт явуулна.

2.Латин үсгийн сургалтанд хамрагдаагүй их, дээд сургууль, коллежийн оюутнуудад латин үсгийн сургалтыг төлөвлөгөөнд тусгаж заана.

3.Сургуулиудад латин үсэг хэрэглэх орчин бүрдүүлнэ.

4.Латин үсгийн зөв бичих толь, харь үг, газар нутгийн нэр, хүний овог, нэрийг латин үсгээр бичих толийг хэрэглэж эхэлнэ.

Б.Албан бус сургалт

1.Латин үсгийн анхан шатны болон гүнзгийрүүлсэн сургалтыг хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр явуулна.

2.Иргэдийг оршин буй нутаг дэвсгэр, эрхэлж байгаа ажил хөдөлмөрийнх нь онцлог байдлыг харгалзан зайны болон экстернат сургалт, дамжаа, сургалтын бусад хэлбэрээр латин үсэг хэрэглүүлж сургана.

3.Иргэд бие даан латин үсэг эзэмших эрмэлзлэлийг дэмжинэ.

В.Мэргэжлийн боловсон хүчин

1.Латин үсгийн стандартыг зохих төвшинд эзэмшүүлэх ажлыг тодорхой үе шаттайгаар зохион байгуулна.

2.Латин үсгийн зөв бичих дүрэм заах багш нарыг тодорхой хөтөлбөрийн дагуу бэлтгэж эхэлнэ.

3.Латин үсэг заах багш нарт уран бичлэгийн арга барилыг зааж эзэмшүүлнэ.

4.Латин үсгийн редактор, хянагч, бичээч, компьютерийн операторчин бусад мэргэжлийн хүмүүсийг сургаж бэлтгэх.

Г.Латин үсэг заах арга зүй

1.Латин үсгийн сургалтад мэдээлэл, харилцааны технологийг ашиглан уламжлалт болон орчин үеийн заах аргыг хослуулан хэрэглэж, компьютерийн технологи ашиглана. Сургалт, судалгааны ажлыг мэргэжлийн байгууллага, эрдэмтдийн хүчээр гүйцэтгэн, сургалтын асуудлыг боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас боловсруулж мөрдүүлнэ.

2.Латин үсэг заах арга зүйг боловсронгуй болгох талаар судалгаа, шинжилгээний ажлыг өргөжүүлж, энэ ажилд өөрийн орны болон гадаадын эрдэмтэн судлаачдыг өргөнөөр оролцуулна.

Тав. Латин үсгийн хэрэглээний орчин

1.Латин үсгийн зөв бичих дүрэм боловсруулах, түүнтэй холбогдуулан тодорхой асуудлаар эрдэмтэн мэргэжилтнүүдийн ярилцлага, эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулж, санал, зөвлөмжийг авч хэрэгжүүлнэ.

2.Латин үсгийн зөв бичих дүрмийн хураангуй болон дэлгэрэнгүй сурах бичиг, гарын авлага хэвлэж, нийтийн хүртээл болгоно.

3.Латин үсгээр монгол үгийг зөв бичих толийг ердийн болон электрон хэлбэрээр бий болгож, бүх нийтээрээ хэрэглэж эхэлнэ.

4.Хэвлэлд зар сурталчилгааг латин үсгээр нийтлэх, латин үсгийн нүүр, булан гаргах санаачлагыг дэмжинэ.

5.Нийтэд зориулсан ном, сурах бичиг, гарын авлагыг латин үсгээр хэвлүүлэх ажлыг өргөжүүлнэ.

6.Латин үсэгт сургах ажлыг зохион байгуулж, тодорхой амжилтанд хүрсэн байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэдийн санаачлагыг дэмжиж урамшуулна.

7.Төв, орон нутгийн бүх шатны сургалтын байгууллагыг компьютержүүлэх, латин үсгээр хэвлэх, техник, технологийг нэвтрүүлнэ.

8.Латин үсгээр мэдээлэл бэлтгэх, компьютерийн программ-техникийн хэрэгслийг боловсронгуй болгож, дэлгэрүүлнэ.

Зургаа. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн шалгуурууд,
үр дүнг гаргах

1.Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн шалгуур нь латин үсэгт суралцсан байдал, сургалтын хэрэглэгдэхүүний хангамжийн төвшингээр тодорхойлогдоно.

1.хүн амын доторх латин үсэг хэрэглэх чадвартай хүн /чөлөөтэй уншиж, бичдэг/-ийн өсөлт

2.латин үсгийн сурах бичиг, гарын авлага, толь бичиг, сургалтын хэрэглэгдэхүүнээр хангагдсан байдал.

3.латин үсгийн хэрэглээний орчин бий болгох талаар хийсэн ажил, түүний үр дүн

2.Эдгээр шалгуурыг үндэслэн хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг дүгнэх журмыг боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага боловсруулж мөрдүүлнэ.
Монгол латин үсгийн стандарт

Монгол хэлний үгийг тэмдэглэх латин үсгийн бүрэлдэхүүний талаар хэлний мэргэжлийн болон мэдээлэл болон мэдээлэл технологийн салбарын эрдэмтдийн хамтран боловсруулсан төслийг 2002 оны 12-р сард Стандартчилал, хэмжилзүйн үндэсний зөвлөлөөс улсын стандарт болгон баталсан билээ.

Түүнчлэн латин үсгийн өнөөгийн хэрэглээ шаардлага дээр үндэслэсэн “Латин үсгийн үндэсний хөтөлбөр”-ийг 2003 оны 5 сард Улсын их хурлаар баталсан болно.

Энэхүү хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхийн урьдчилсан гол нөхцөл нь кирилл, латин үсгийн хооронд харилцан хөрвөх боломжийг бүрдүүлэх явдал юм.

Эдүгээ тусгай ажлын хэсэг уул асуудлыг боловсруулж байгаа бөгөөд цаашид латин үсгийн дүрэм, толь бичиг зэргийг цэгцлэх гаргах болно. Ингэснээр улсын стандарт болгон баталсан латин үсгээр монгол үгээ бичиж тэмдэглэх иж бүрэн тогтолцоо бүрдэнэ.

Эхний шатанд одоогийн мөрдөж байгаа кирилл үсгийн дүрмийн дагуу латин үсгээрээ бичиж дадах нь УИХ-аас баталсан хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх анхан шатны алхам болно.

Энд улсын стандартаар батлагдсан латин үсгийн цагаан толгойг шаардлагатай зарим тайлбарын хамт толилуулж байна. Сүүлд шинэчлэгдсэн ( Даваа, 2008 оны 12 сарын 29 )

Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр 2


2008 оны 5 дугаар                                                                                                  Улаанбаатар

сарын 28-ны  өдөр                                  Дугаар 196                                              хот

Хөтөлбөр батлах тухай

Монгол Улсын Засгийн газраас ТОГТООХ нь:

1. “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр II”-ийг хавсралтын ёсоор баталсугай.

2. “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж, нэгдсэн удирдлагаар хангаж ажиллахыг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд Н.Болормаа, Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн газрын дарга Ч.Сайханбилэг нарт тус тус даалгасугай.

3. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийг улсын төсөвт тусган санхүүжүүлж, гадаадын болон хувийн хэвшлийн байгууллагын санхүүгийн оролцоог нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авч ажиллахыг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд Н.Болормаа, Сангийн сайд Ч.Улаан нарт даалгасугай.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд                                                                           С.БАЯР

Монгол  Улсын  сайд,

Засгийн газрын Хэрэг

эрхлэх газрын  дарга                                                                                         Н.ЭНХБОЛД

Хянасан:

Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын

Хэрэг эрхлэх газрын дарга

Н.ЭНХБОЛД

Монгол Улсын  Засгийн газрын 2008 оны 196 дугаар

тогтоолын хавсралт

“МОНГОЛ БИЧГИЙН ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨР II”

Нэг. Хөтөлбөрийг боловсруулах үндэслэл, шаардлага

Монгол бичиг бол хүн төрөлхтний бүтээсэн оюуны соёлын салшгүй нэгэн хэсэг бөгөөд энэхүү бичгийг монголчууд         XШ зуунаас хэл аялгуундаа тохируулан хэрэглэж, улам төгөлдөржүүлэн олон зүйл мэдлэг ухааны туурвил бүтээлийг бий болгожээ. Монголын ард түмний соёлын өв болсон монгол бичгийг хадгалан хамгаалж, эзэмшин хэрэглэж, төгс төгөлдөр болгох нь хүн төрөлхтний өмнө монголчуудын хүлээсэн үүрэг мөн.

Монгол бичиг XШ зуунаас эхлэн 1950 он хүртэл монголчуудын 750 гаруй жил хэрэглэсэн албан ёсны бичгийн нэг байв.      1950-иад оноос хойш 50 гаруй жил төрийн албан хэргийг кирилл бичгээр хөтөлж байгаа ч Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, Монгол Улсын Ерөнхий сайд, төрийн захиргааны төв байгууллага, Засгийн газрын  агентлаг, хот, аймаг, дүүрэг, сум, хороодын тамгыг монгол бичгээр үйлдэн хэрэглэх болоод 20 шахам жил боллоо. Энэ нь монгол бичиг төрийн бичгийн үндсэн үүргээ гүйцэтгэсээр байгаагийн нэг бодит баримт юм.

Ерөнхий боловсролын сургуулийн дунд, ахлах ангид     1980-ад оны дунд үеэс монгол бичгийг заах болсон нь түүнийг залуу үед өвлүүлэх нэг алхам болсон бол 1990-ээд оны эхээр Монгол оронд өрнөсөн ардчилсан хөдөлгөөн нь үндэсний бичиг үсгээ дахин сэргээх боломжийг нээсэн билээ. “БНМАУ-д  албан хэргийг монгол бичгээр хөтлөн явуулах болон түүний бэлтгэл ажлыг хангах тухай” Улсын Бага хурлын 1991 оны 36 дугаар тогтоол гарч, түүнийг хэрэгжүүлэх өргөн далайцтай ажил зохиогдсон байна. Улсын Их хурлын 1995 оны 43 дугаар тогтоолоор Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөрийг баталсан байна. Уг хөтөлбөрийг 1995-2005 онд хэрэгжүүлж, дэвшүүлсэн зорилтыг үндсэндээ биелсэн гэж Монгол Улсын Засгийн газар үзсэн болно.

Хүн төрөлхтний соёлын санд монголын ард түмний оруулсан үнэт хувь нэмэр төдийгүй дэлхийн утга, соёлын нандин өв болсон монгол бичгээ хойч үедээ өвлүүлэх нь зүй ёсны      хэрэг юм.

Монгол Улсын Засгийн газраас “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр II”-ийг боловсруулж хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж үзсэний дагуу Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2008 оны 19 дүгээр захирамжаар батлагдсан ажлын хэсэг уг хөтөлбөрийг шинэчлэн боловсруулав.

Хоёр. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх зарчим

“Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр II”-ийг боловсруулах, хэрэгжүүлэхэд дараахь зарчмыг баримтална:

2.1. Монгол Улсын иргэн бүрт монгол бичгийг сурч, эзэмших боломж нээлттэй байх;

2.2. Улсын Их хурлын 1994 оны 7 дугаар сарын 8-ны өдрийн 66 дугаар тогтоолын 3 дугаар заалтыг үндэслэн монгол бичгийн сургалтыг суурь боловсролын агуулгад багтаан зохион байгуулж, бүх нийтийг сургах;

2.3. Монгол бичгийн хичээлийг монгол хэлний боловсролын стандарт, монгол хэл, уран зохиолын хичээлийн хөтөлбөрийн үзэл баримтлалтай нягт уялдуулах;

2.4. Монгол бичгийн хөтөлбөр нь “Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого”, “Монгол Улсын боловсролыг 2006-2015 онд хөгжүүлэх Мастер төлөвлөгөө” зэрэг баримт бичгийн зорилтыг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн байх.

Гурав. Хөтөлбөрийн зорилго, зорилтууд

Энэхүү хөтөлбөрийн зорилго нь монголчуудын оюуны соёлын салшгүй бүрэлдэхүүн, давтагдашгүй өв болсон монгол бичгийг иргэдэд эзэмшүүлэх, хойч үедээ өвлүүлэх орчин нөхцөлийг бий болгох, энэ чиглэлийн сургалт, судалгаа, сурталчилгааг шинэ түвшинд гаргах, улмаар бүх нийтийн хэрэглээний бичиг болгоход оршино.

Хөтөлбөрийн зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд дараахь зорилтыг дэвшүүлж байна:

3.1. Монгол бичгийн багшийг бэлтгэх, давтан бэлтгэх;

3.2. Монгол бичгийн сургалтын орчныг сайжруулж, хэрэглээг өргөтгөх;

3.3. Иргэдэд монгол бичгийг албан болон албан бус сургалтаар зааж сургах;

3.4. Монгол бичгийн судалгаа, сурталчилгааны ажлыг өргөжүүлэх.


Дөрөв. Хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлэх арга хэмжээ

4.1. Хөтөлбөрийн нэгдүгээр зорилтын хүрээнд дараахь арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.1.1. багш бэлтгэдэг төрийн болон төрийн бус өмчийн их, дээд сургуулийн монгол хэлний багш, арга зүйч мэргэжилтэн бэлтгэх ангийн сургалтын төлөвлөгөөнд монгол бичгийн хичээлийн цагийг нэмэгдүүлэн монгол бичиг заах арга зүйг шинээр оруулж, сургалтын чанарыг сайжруулах;

4.1.2. ерөнхий боловсролын сургууль, мэргэжлийн  сургалт-үйлдвэрлэлийн төвийн монгол бичгийн багш нарын мэргэшлийг үе шаттайгаар дээшлүүлэх, тэднийг давтан сургах;

4.1.3. ерөнхий боловсролын сургуулийн монгол хэл, хүмүүнлэг, нийгмийн ухааны багш нарын мэргэшлийн түвшинд тавигдах шаардлагад монгол бичиг сурч эзэмшсэн байдлыг нэг үзүүлэлт болгох;

4.1.4. ерөнхий боловсролын сургуульд ажиллаж байгаа 4.1.3-т зааснаас бусад мэргэжлийн багш болон багш бэлтгэдэг сургуульд өөр мэргэжлээр сурч байгаа оюутнуудын сонирхлыг үндэслэн монгол бичгийн хичээл заах эрх олгох сургалтад хамруулах.

4.2. Хөтөлбөрийн хоёрдугаар зорилтын хүрээнд дараахь арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.2.1. төрийн ёслол, хүндэтгэлийн арга хэмжээнд монгол бичгийг хэрэглэж байх;

4.2.2. төрийн болон аж ахуйн нэгж, байгууллагын хаяг, бүтээгдэхүүний шошгыг монгол бичгээр үйлдэхийг дэмжих;

4.2.3. ерөнхий боловсролын сургуулийн монгол бичгийн сурах бичиг, сурагчийн дасгал ажлын дэвтэр, багшийн ном, сургалтын хэрэглэгдэхүүнийг цогцоор нь бэлтгэж хэвлэх;

4.2.4. ерөнхий боловсролын сургуульд монгол бичгийн танхим байгуулах, сургалтад хэрэглэгдэж байгаа компьютерт монгол үсгийн программ суулгаж, түүнийг ашиглаж сургах, хэрэглээ болгох;

4.2.5. монгол бичгийн багш бэлтгэдэг их, дээд сургуулийн сургалтын орчныг сайжруулахад дэмжлэг үзүүлэх;

4.2.6. монгол бичгээр уламжлан ирсэн эртний уран зохиолыг хэвлэн нийтлэхийн зэрэгцээ орчин цагийн уран зохиолыг монгол бичгээр хөрвүүлэн хэвлэж, монгол бичгээр унших нөхцөлийг бүрдүүлэх;

4.2.7. монгол бичгээр хэвлэгдсэн түүх, соёлын бүтээлийг судлах, дахин хэвлэх зэргээр нийтийн хүртээл болгох;

4.2.8. иргэд бие дааж монгол бичиг сурахад зориулж ном, сурах бичиг, гарын авлага, толь бичгийг цаасан болон электрон хэлбэрээр үйлдэж, түгээх ажилд дэмжлэг үзүүлэх;

4.2.9. төрийн болон төрийн бус байгууллага, хувь хүмүүсийн үүсгэл санаачилгаар зохион байгуулах монгол бичиг сурах, сурталчлахад чиглэсэн санал, санаачилгыг дэмжих.

4.3. Хөтөлбөрийн гуравдугаар зорилтын хүрээнд дараахь арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.3.1. ерөнхий боловсролын сургууль, мэргэжлийн  сургалт-үйлдвэрлэлийн төвийн болон их, дээд сургуулийн нийгмийн ухаан, хүмүүнлэгийн чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэдэг ангийн сургалтын төлөвлөгөөнд монгол бичгийн хичээлийг оруулж, хэрэгжилтэд Боловсролын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байууллага хяналт тавих;

4.3.2. монгол бичгийн сургалтын агуулга, арга зүйг нийгмийн ухааны боловсролын стандарт, сургалтын хөтөлбөртэй уялдуулах;

4.3.3. хөтөлбөрийн 4.3.2-т зааснаас бусад чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэдэг их, дээд сургуулийн сургалтын төлөвлөгөөнд монгол бичгийн хичээлийг тусгах;

4.3.4. төрийн болон төрийн бус өмчийн их, дээд сургуульд монгол хэл, уран зохиолын багш, эх бичиг судлаач, сэтгүүлч, түүх, нийгмийн ухаан, аялал жуулчлалын мэргэжлээр элсэгчдийн элсэлтийн ерөнхий шалгалтын монгол хэлний хичээлийн агуулгад монгол бичгийг оруулах;

4.3.5. албан болон албан бус сургалтын олон хэлбэрээр монгол бичиг зааж, иргэдийн монгол бичиг сурах идэвхи сонирхлыг өрнүүлэх.

4.4. Хөтөлбөрийн дөрөв дэх зорилтын хүрээнд дараахь арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.4.1. монгол бичгийн заах арга, монгол бичгийн уламжлал шинэчлэлийн судалгааг гүнзгийрүүлэх;

4.4.2. хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд “Монгол бичгийн сургалтын булан”-г нээж, олон хэлбэрийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах;

4.4.2. монгол бичгийн сургалт, судалгаа, сурталчилгааны ажлыг өргөжүүлж, орчин үеийн мэдээлэл, харилцааны технологийн дэвшилтэй хослуулах;

4.4.3. цахим техникийн орчинд кирилл, монгол бичгийг харилцан хөрвүүлэх программыг боловсруулах судалгааны ажлыг дуусгаж, сургалт, судалгаанд хэрэглэх.

Тав. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хугацаа, удирдлага, зохион байгуулалт, хяналт

5.1. “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр II”-ийг       2008-2015 онд хэрэгжүүлнэ.

5.2. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг удирдлага, зохион байгуулалтаар хангах үүрэгтэй ажлын хэсгийг Боловсролын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага байгуулна.

5.3. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг орон нутгийн хэмжээнд аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, сум, дүүрэгт сум, дүүргийн Засаг дарга ахалж ажиллана.

5.4. Хөтөлбөрийн хүрээнд гүйцэтгэсэн ажлын тайланг жил бүр Засгийн газарт тайлагнана.

Зургаа. Хөтөлбөрийн санхүүжилт

6.1. “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр II”-ийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны зардлыг улсын болон орон нутгийн төсөвт тусган санхүүжүүлж хэрэгжилтэд боловсролын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага хяналт тавина.

6.2. Хөтөлбөрийн холбогдох заалтыг төсвийн ерөнхийлөн захирагчаас аймаг, нийслэлийн Засаг даргатай байгуулах гэрээнд тусган хэрэгжилтэд хяналт тавьж ажиллана.

6.3. Гадаад орон, олон улсын хандивлагч байгууллагын болон иргэд, Төрийн бус байгууллагын санхүүгийн дэмжлэг авах нөхцөлийг бүрдүүлнэ.

Долоо. Хөтөлбөрийн шалгуур, үзүүлэлт

Хөтөлбөрийн үр дүнг дараахь шалгуур, үзүүлэлтээр дүгнэнэ:

7.1. Монгол бичгийг заах ур чадвар сайтай багш бэлтгэгдсэн байна;

7.2. Монгол бичгийн багш нарын заах арга зүй сайжирсан байна;

7.3. Төрийн захиргааны болон хэвлэл мэдээллийн байгууллагад монгол бичгийн орчин, хэрэглээ бүрдсэн байна;

7.4. Монгол бичиг сурах иргэдийн сонирхол, хэрэгцээ өссөн байна;

7.5. Иргэдийн монгол бичгийн мэдлэг, чадварын түвшин ахисан байна;

7.6. Бүх шатны монгол бичгийн сургалтын чанар дээшилсэн байна.

Эдгээр шалгуур үзүүлэлтийг үндэслэн хөтөлбөрийн хүрэх үр дүн, түүний шалгуур үзүүлэлтийг тусгасан үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг Боловсролын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага боловсруулж, мөрдүүлнэ.

—оОо—

Сүүлд шинэчлэгдсэн ( Даваа, 2009 оны 01 сарын 05 )

Бичиг үсгийн боловсролын үндэсний хөтөлбөр


2004 оны 12 дугаарсарын 22-ны өдөр Дугаар 244 Улаанбаатар хот

Бичиг үсгийн боловсролын үндэсний хөтөлбөр


Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейн 57 дугаар чуулганаар баталсан “Бичигтэн болох НҮБ-ын арван жил: Бүх нийтийн боловсрол 2003-2012 он” тогтоолыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Монгол Улсын Засгийн газраас ТОГТООХ нь :

1. “Бичиг үсгийн боловсролын үндэсний хөтөлбөр”-ийг хавсралт ёсоор баталсугай

2. Хөтөлбөрийн зорилт, үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлийн дагуу түүнийг хэрэгжүүлэх ажлын дунд хугацааны төлөвлөгөөг 2005 оны I улиралд багтаан боловсруулж, хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулахыг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд П.Цагаанд даалгасугай

3. Хөтөлбөрт тусгагдсан үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийг эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх жил бүрийн үндсэн чиглэл, төсөвт тусган санхүүжүүлэхийг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд П.Цагаан, Сангийн сайд Н.Алтанхуяг, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нарт даалгасугай.

4.Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явц, үр дүнг жил бүрийн I улиралд багтаан Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулж байхыг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд П.Цагаанд даалгасугай

Монгол Улсын Ерөнхий сайд                                                                               Ц.ЭЛБЭГДОРЖ

Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд                                                                 П.ЦАГААН
БИЧИГ ҮСГИЙН БОЛОВСРОЛЫН ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨР

Нэг. Нийтлэг үндэслэл

Монгол Улс зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцоо бүхий хүний эрхийг бүх талаар дээдэлсэн ардчилсан, иргэний нийгмийн хөгжлийн замыг сонгон авснаас хойш сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд хүний сайн сайхан амьдралын суурь нөхцөлийн нэг болсон бүх нийтийн боловсролын салбарт тодорхой үр дүнд хүрсэн билээ.

2000 оны хүн ам, орон сууцны тооллогоор насанд хүрэгчдийн 2.2 хувь буюу 34011 хүн бичиг үсэг мэдэхгүй байсан бол 2003 оны 12 дугаар сарын байдлаар 13999 болж 41 хувиар буурч, суурь боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин 90.4 хувьд хүрч 2000 оны түвшингээс 3.9 хувиар өссөний зэрэгцээ сургууль завсардалт сүүлийн 12 жилийн хугацаанд 8.8 хувиас 2.2 хувьд хүртэл эрс буурч байгаа нь бүх нийтийн боловсрол эзэмших эрхийг хангах, бүх нийтэд суурь боловсрол эзэмшүүлэх талаар Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж байгаа олон талт, шат дараалсан арга хэмжээний бодит үр дүн болсон байна.

Статистикийн мэдээ, судалгааны үр дүнгээс авч үзвэл:

-хэдийгээр манай орны хувьд бусад хөгжиж буй орнуудтай харьцуулахад бичиг үсгийн боловсролын асуудал бүх нийтийг хамарсан томоохон асуудал биш боловч хүн амын дунд бичиг үсэг үл мэдэгчид, суурь боловсрол эзэмшээгүй хүүхдүүд байсаар байна.

-бичиг үсэг үл мэдэгчид, сургууль завсардсан хүүхэд, залуучуудын ихэнх нь орлого багатай айл өрхөд ногдож байгаа бөгөөд хөдөлмөр зохицуулалтын албанд бүртгүүлээд ажил идэвхтэй хайж байгаа хүмүүсийн 60-аас дээш хувь нь мэргэжил, боловсролгүй хүмүүс байна.

-1990-ээд оны эхээр мал аж ахуйг хувьчилах явцад эцэг, эхдээ туслах зорилгоор эрэгтэй хүүхэд олноороо сургуулиас гарч, мал маллан сургууль завсардсаны сөрөг үр дагавар өнөөдөр ч хадгалагдсаар байна.

-2003 оны байдлаар насанд хүрсэн бичиг үсэг үл мэдэгчдийн тоо хөдөө орон нутагт хотоос гурав дахин их байгаа бөгөөд сургууль завсардсан хүүхдийн 75.8 хувь нь хөдөөд ногдож байна.

-сүүлийн жилүүдэд хотод шилжин ирэх хөдөлгөөн ихэссэний улмаас сургуулиудын хүчин чадал хүрэлцээгүйгээс сургууль завсардах үзэгдэл ажиглагдах боллоо.

Манай улсын хүн амын бичиг үсгийн боловсролын өнөөгийн нөхцөл байдал нь хүн бүрийн боловсрол эзэмших эрхийг хангах, хүйсийн мэдрэмжтэй, тэгш хамруулан суралцуулах нөхцөлийг хангасан боловсролын үйлчилгээний хүртээмжийг өргөжүүлэх замаар бичиг үсгийн боловсролыг бүх нийтэд заавал эзэмшүүлэхэд чиглэгдсэн төрийн бодлогыг эрчимжүүлэх шаардлагатай байгааг илэрхийлж байна.

Бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг устгах төрийн бодлогыг эрчимжүүлэх нь:

-хүний хөгжлийг дэмжих замаар ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах, хот, хөдөөгийн ялгааг арилгах, эдийн засгийн өсөлт, тогтвортой хөгжлийг хангах суурь нөхцөлийг бий болгоно гэдгийг үндэслэж,

-бичиг үсэгт тайлагдаагүй иргэдийг бичиг үсэгт сургах, боловсрол нөхөн эзэмших боломжийг нь хангах үндсэн дээр  тэдний иргэний, улс төр, нийгэм, эдийн засаг, соёлын үндсэн эрх, эрх чөлөөг бүрэн, адил тэгшээр хангах нөхцөлийг бий болгохыг эрмэлзэж,

-соёл, боловсрол, нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн бүхий л харилцаанд хүйсийн тэгш байдлыг хангах, иргэд, олон нийтийн оролцоог идэвхижүүлэх, ардчиллыг  бэхжүүлэх, иргэдийн насан туршдаа суралцах үндсэн эх сурвалж мөн гэдгийг иш үндэс болгож,

-эх, нялхсын болон хүүхдийн эндэгдлийг бууруулах,  ДОХ, амьсгалын замын цочмог халдварт өвчин зэрэг нийгэм, хүн ардад нэн аюултай халдварт өвчнүүдээс урьдчилан сэргийлэх болон хувиараа хөдөлмөр эрхлэх, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, нийгмийн эрүүл сэтгэлгээнд тулгуурлан аж төрөх, амьдрах гэх мэт хүн амын амьдрах ухаан, амьжиргааны чадварыг бэхжүүлэхэд бичиг үсгийн боловсрол чухал нөлөөтэйг онцлон тэмдэглэж,

-Монгол Улсын Засгийн газар дэлхий нийтээр бичигтэн болох дэлхий дахины хөдөлгөөнийг санаачлагч орны хувьд өөрийн орны  үлгэрлэн манлайлах үүргээ хэрэгжүүлж байгаагийн нэг тод илэрхийлэл гэдгийг нотолж,

-НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 57 дугаар чуулганаар баталсан “Бичигтэн болох НҮБ-ын арван жил: Бүх нийтийн боловсрол 2003-2012 он“ тогтоол, 2000 онд    дэлхийн дээд хэмжээний чуулга уулзалтаар баталсан “Мянганы хөгжлийн зорилтууд“,  2000 оны Дэлхийн боловсролын дээд хэмжээний чуулга уулзалтаар баталсан “Бүх нийтийн боловсролын Дакарын үйл ажиллагааны хүрээ“-нд заасан зорилтуудад хүрэхийн төлөө Монгол Улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа үүрэг хариуцлага, хүчин чармайлтын нэгэн тод бодит алхам болгож,

Монгол Улсын Засгийн газраас “Бичиг үсгийн боловсролын үндэсний хөтөлбөр”-ийг  баталж байна.

Хоёр. Хөтөлбөрийн зорилго

Хүн бүрийг адил тэгшээр хамруулан суралцуулах нөхцөлийг хангасан, хүйсийн мэдрэмжтэй, олон нийтийн оролцоо, нийгмийн түншлэлд тулгуурласан бичиг үсгийн боловсролын үйлчилгээний хүртээмж, чанар, үр ашгийг өргөжүүлэх замаар:

-нэн тэргүүнд хүн амын дунд бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг устгах,

-сургууль завсардсан хүүхдүүдэд бичиг үсгийн боловсролыг нөхөн эзэмшүүлэх,

-сургууль завсардалтаас урьдчилан сэргийлэх, бүх нийтэд бичиг үсгийн боловсролыг эзэмшүүлэх нийгэм, сэтгэл зүйн таатай орчинг бүрдүүлэх,

-бичиг үсэг үл мэдэх явдал шинээр бий болохоос урьдчилан  сэргийлэх,

-хүн амын бичиг үсгийн боловсролын хэрэглээний чадавхийг сайжруулах үндсэн дээр хүний тасралтгүй сурах, хөгжих боломжийг дэмжихэд энэхүү хөтөлбөрийн зорилго оршино.

Гурав. Хөтөлбөрийн зорилтууд

Хөтөлбөр нь доорхи үндсэн зорилтуудыг дэвшүүлж байна:

-бичиг үсгийн боловсролын таатай орчин бүрдүүлэх үндсэн дээр бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг бүрмөсөн устган 2008 онд насанд хүрэгчдийн бичиг үсэгт тайлагдалтын түвшинг 99.0 хувиас доошгүй хэмжээнд хүргэж бичиг үсгийн боловсролын хүйсийн тэнцвэрт байдлыг хангах, 2012 он гэхэд суурь боловсролын хамран сургалтыг 99.0 хувиас доошгүй хэмжээнд хүргэж суурь боловсролын түвшинд хүйсийн тэнцвэрт байдлыг хангах;

-судалгааны үр дүн, мэдээллийн санд тулгуурласан мэдээлэл, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний үр дүнтэй механизмыг бий болгох;

-олон нийтийн оролцоо, нийгмийн түншлэлийг бэхжүүлэх, олон улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, бичиг үсгийн боловсролын олон талт нөөцийн эх үүсвэрийг бий болгох;

-бичиг үсгийн боловсролыг дэмжсэн  нийгэм, соёлын таатай орчин бүрдүүлэх.

Дөрөв. Хөтөлбөрийн стратеги

Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд доорхи стратегиудыг удирдлага болгоно. Үүнд:

4.1. Хамтын үүрэг, хариуцлага

Бүх нийтийн бичиг үсгийн боловсролын асуудал нь дан ганц боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны болон мэргэжлийн байгууллагуудын үйл хэрэг биш юм. Хөтөлбөрийг  салбарын яамд, төрийн байгууллагуудын үүрэг хариуцлагыг тодорхой болгох үндсэн дээр тэдний идэвхтэй дэмжлэг, нийгмийн  түншлэл, хамтын оролцоонд тулгуурлан Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яамны манлайллын дор үндэсний түвшинд хэрэгжүүлнэ. Орон нутгийн түвшинд хөтөлбөрийг аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг, баг, хороодын Засаг даргын удирдлага, зохион байгуулалт, үүрэг хариуцлага, манлайллын дор хэрэгжүүлнэ.

4.2.  Хүний хөгжлийн төлөө цогц бодлого, төлөвлөлт

Хөтөлбөрийг ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах болон хүний хөгжлийг хангах талаар Засгийн газар, салбарын яамдаас батлан хэрэгжүүлж байгаа бусад бодлого, хөтөлбөрүүдтэй нягт уялдуулан хүний хөгжлийг хангах нэгдмэл цогц бодлого, төлөвлөлтийн хүрээнд хэрэгжүүлнэ.

4.3. Боловсролын нэгдмэл удирдлага, төлөвлөлт, цогц үйл ажиллагаа

Хөтөлбөрийг төрөөс боловсролын талаар баримталж байгаа бодлого, нэн ялангуяа бүх нийтэд суурь боловсролыг заавал эзэмшүүлэх төрийн бодлоготой нягт уялдуулан боловсролын нэгдсэн удирдлага, төлөвлөлтийн дор хэрэгжүүлнэ. Энэхүү хөтөлбөр нь сургууль завсардсан, суурь боловсролыг хугацаандаа эзэмшиж чадаагүй хүүхэд, залуучуудын хувьд тэдэнд бичиг үсгийн боловсролыг заавал эзэмшүүлэхэд чиглэгдэнэ. Хөтөлбөрийг албан ба албан бус боловсролын тогтолцоонд тулгуурлан үйлчлүүлэгчдийн хэрэгцээнд нийцсэн, олон талт, үр дүнтэй сургалтын бүхий л хэлбэрийг ашиглах замаар хэрэгжүүлнэ.

4.4. Адил тэгш боломж, эрхийг хангах, үндэсний цөөнхийн хэл, соёлыг хүндэтгэх

Хөтөлбөрийн тэргүүлэх үндсэн стратеги нь амьдралын байдал, гэр бүлийн нөхцөл, хүйсийн ялгаварт үзэл, хөгжлийн бэрхшээлтэйн улмаас бичиг үсгийн боловсрол эзэмшиж чадаагүй орхигдсон хүүхэд, насанд хүрэгчдэд суралцах нөхцөлийн адил тэгш боломж, эрхийг хангах замаар тэдэнд бичиг үсгийн болон боловсрол нөхөн олгоход оршино. Үндэсний цөөнхийн хэл, соёлыг хүндэтгэх, тэдэнд эх хэл, соёлоо хөгжүүлэхэд нь адил тэгш боломж, нөхцөлөөр хангана.

4.5. Олон нийтийн оролцоо, дэмжлэг

Хөтөлбөрийг төрийн бус болон олон улсын байгууллага, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж, хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд, иргэдийн идэвхтэй оролцоо, өргөн түншлэлийг хөгжүүлэх, хөхиүлэн дэмжих үндсэн дээр хэрэгжүүлнэ. Бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг арилгах, өрх гэр бүлийн орлого нэмэгдүүлэх, хүн амын амьдралын болон амьжиргааны арга ухаан, чадварыг бэхжүүлэх, мэргэжил эзэмшүүлэх сургалттай бичиг үсгийн боловсролыг хослуулан олгох талаар иргэд, олон нийт, байгууллага, орон нутгаас гарч байгаа бүхий л үүсгэл санаачилгуудыг Засгийн газраас урамшуулан дэмжинэ.

4.6. Мэдээлэл, холбоо харилцааны технологид тулгуурлах

Бичиг үсгийн боловсролын сургалтын сурах бичиг, сургалтын гарын авлагуудыг боловсруулахад мэдээлэл, холбоо харилцааны технологийг өргөнөөр ашиглах, зайны сургалтын хэлбэрээр сургалтыг зохион байгуулах үндсэн дээр нийтэд хүртээмжтэй, уян хатан зохион байгуулах боломжийг бий болгоно.

4.7. Боловсролын бусад бодлого, хөтөлбөртэй бичиг үсгийн боловсролыг уялдуулах

Хөтөлбөрийг Улсын Их Хурлаас 1995 онд баталсан “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр“, Улсын Их Хурлаас 2003 онд баталсан “Латин үсгийн үндэсний хөтөлбөр“, 2000 онд Улсын Их Хурлаас баталсан “Монгол Улсын мэдээлэл,харилцаа холбооны технологийг хөгжүүлэх үзэл баримтлал“-тай нягт уялдаа холбоотойгоор хэрэгжүүлнэ.

4.8. Олон улсын хамтын ажиллагаанд тулгуурлах

Бичиг үсгийн боловсролын талаархи олон улс, бүс нутгийн бодлоготой нягт уялдуулах үндсэн дээр олон улсын техник, эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд тулгуурлан хөтөлбөрийг хэрэгжүүлнэ.

Тав. Хөтөлбөрийн үйл ажиллагааны  үндсэн чиглэл

5.1. Бичиг үсгийн боловсролын таатай орчин бүрдүүлэх үндсэн дээр бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг бүрмөсөн устган, 2008 онд насанд хүрэгчдийн бичиг үсэгт тайлагдалтын түвшинг 99.0 хувиас доошгүй хэмжээнд хүргэж бичиг үсгийн боловсролын хүйсийн тэнцвэрт байдлыг хангах зорилтын талаар

Бодлого,эрх зүйн таатай орчинг бүрдүүлэх,сургалтыг зохион байгуулах

5.1.1. Бичиг үсгийн боловсролын нөхцөл байдлыг үнэлэх суурь судалгааны аргачлалыг боловсруулах, судалгааг зохион байгуулах. Энэхүү судалгаа нь дор дурдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх боломжийг олгоно. Үүнд:

-сургууль завсардсан болон сургуулийн гадна байгаа сургуулийн насны хүүхдүүд, бичиг үсэг үл мэдэгч хүн амын тоог нарийвчлан тодорхойлж тулгамдаж байгаа бэрхшээл, түүнд нөлөөлж байгаа хүчин зүйлсийг илрүүлэх,

-бичиг үсгийн боловсрол олгох шаардлагатай хүүхэд, насанд хүрэгчдийн бүлгийн сургалтын хэрэгцээ, шаардлагыг илрүүлэх,

-Засгийн газар, салбарын яамд, аймаг, нийслэлийн түвшинд зохицуулах шаардлагатай бодлого, эрх зүйн дэмжлэгийг  тодорхойлох.

5.1.2. Ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах, тогтвортой хөгжил, хүний хөгжлийн төлөө Засгийн газар, салбарын яамд хандивлагч орон, олон улсын байгууллагуудтай хамтран хэрэгжүүлж буй хөтөлбөр, төслүүдийн уялдаа холбоо, зохицуулалтыг сайжруулах үндсэн дээр хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх зардлын санхүүжилтийн нэмэлт эх үүсвэрүүдийг бий болгох,  шаардлагатай зардлыг улсын төсөвт тусгах.

5.1.3. Боловсролоор дамжуулан ядуурлыг бууруулах асуудлыг бүхий л талаар дэмжиж,  нийгмийн ядуу, эмзэг бүлгийн өрхийн хүүхэд, иргэдийг бичиг үсэгт сургах, тэдэнд суурь болон мэргэжлийн боловсрол   эзэмших адил, тэгш боломжийг бүрдүүлэх,бүс нутаг,хот,хөдөө,нас,хүйсийн ялгааг үл харгалзан үндэсний цөөнхийн эрх ашгийг тооцсон бичиг үсгийн боловсролын тэнцвэртэй байдлыг хангах бодлого, эрх зүй, үйл ажиллагааны таатай орчин бүрдүүлэх.

5.1.4. Бичиг үсгийн боловсролын суурь судалгааны үр дүнд тулгуурлан сургуулийн өмнөх насны хүүхдийг сургуульд бэлтгэх, сургууль завсардалтаас урьдчилан сэргийлэх, сургуулийн насны сургуульд хамрагдаагүй хүүхдүүдэд суурь боловсрол нөхөн олгох, бичиг үсэгт тайлагдаагүй насанд хүрэгчдийг бичиг үсэгт тайлах, амьдрах арга ухаан болон мэргэжлийн боловсрол олгох асуудлуудыг хамарсан өргөн цар хүрээтэй, харилцан уялдаа бүхий стратегийн төлөвлөлт, үйл ажиллагааны төсөл, хөтөлбөр, төлөвлөгөөг боловсруулах, хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах.

5.1.5. Сургууль,анги танхимд хүүхдийн суралцах эрмэлзлийг  өдөөсөн нийгэм, сэтгэл зүйн таатай орчин бүрдүүлэх, эцэг, эхчүүд (асран хамгаалагчид)-эд хүүхдийнхээ боловсрох эрхийг дэмжих ухамсар, чадварыг бэхжүүлэх үндсэн дээр сургууль завсардалтаас урьдчилан сэргийлэх.

5.1.6. Дор дурдсан нийгмийн бүлгүүдэд зориулсан бичиг үсгийн боловсролын тусгай сургалт зохион байгуулах:

-сургуулийн гадна байгаа сургуулийн насны хүүхэд, залуучуудыг бичиг үсэгт сургах, суурь боловсролыг заавал нөхөн эзэмшүүлэх;

-бичиг үсэг үл мэдэгч насанд хүрэгсдийг, нэн ялангуяа нийгмийн эмзэг, ядуу хэсэг, хөдөөгийн бичиг үсэг үл мэдэгчдийг бичиг үсэгт сургах, тэдний амьдралын болон амьжиргааны арга ухааныг хөгжүүлэх, мэргэжлийн боловсрол эзэмшүүлэх;

-бичиг үсэг үл мэдэх болон бага мэдэх хугацаат цэргийн албан хаагчдыг бичиг үсэгт сургах;

-орон нутаг, нутгийн иргэдийн оролцоотойгоор үндэсний цөөнхийн доторхи бичиг үсэг үл мэдэгчдийг бичиг үсэгт сургах.

5.1.7.Хэрэглэгчдийн хэрэгцээ, сонирхолд нийцсэн, үр дүнтэй, оновчтой сургалтын олон хэлбэрүүдийг ашиглах замаар бичиг үсгийн боловсролын сургалтын хүртээмж, үр ашиг, чанарыг дээшлүүлэх. Үүнд:

-мэдээлэл, холбоо харилцааны технологид суурилсан зайны  болон хөдөлгөөнт, эсхүл холимог сургалтын хэлбэрийг ашиглах замаар хүн амын нэн ялангуяа хөдөө орон нутаг дахь бичиг үсгийн боловсролын үйлчилгээний хүртээмж,хамрах хүрээг  нэмэгдүүлэх;

-бага, суурь боловсрол нөхөн эзэмшүүлэх дүйцсэн хөтөлбөрийн сургалтыг албан болон албан бус боловсролын тогтолцоонд тулгуурлан зохион байгуулах;

-бичиг үсгийн боловсролыг өрх гэр бүлийн орлого нэмэгдүүлэх, хүн амын амьдрах болон амьжиргааны арга ухаан, чадварыг бэхжүүлэх, мэргэжил эзэмшүүлэх сургалттай хослуулан эзэмшүүлэх сургалтыг ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах, тогтвортой хөгжлийн хөтөлбөрийн хүрээнд мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төв, иргэд, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж, төрийн бус байгууллагуудын оролцоотойгоор хэрэгжүүлэх.

Сургалтын хөтөлбөр, агуулга, сурах бичиг, сургалтын хэрэглэгдэхүүн, гарын авлага

5.1.8. Сургуулийн насны болон өсвөр идэр насны бичиг үсэг үл мэдэгч хүүхдүүдэд дүйцсэн хөтөлбөрөөр бага, суурь боловсролыг нөхөн эзэмшүүлэх уян хатан сургалтын хөтөлбөр, арга зүйг боловсруулах, түүнд нийцсэн сурах бичиг, сургалтын гарын авлагыг боловсруулан хэвлэх

5.1.9. Сургууль завсардсан болон сургуулиас хэт алслагдсан өрхийн хүүхдүүдэд зориулсан бага боловсрол эзэмшүүлэх холимог бүлгийн сургалтын хөтөлбөр, арга зүйг боловсруулах, түүнд нийцсэн сурах бичгийг боловсруулан хэвлэх

5.1.10. Бичиг үсэг үл мэдэгч болон бичиг үсгийн боловсролын чадвар сул насанд хүрэгсдийн хэрэгцээ, онцлог, тэдний бичиг үсгийн боловсролын түвшинд тохирсон ялгаатай, олон хувилбартай бичиг үсгийн сургалтын албан бус боловсролын хөтөлбөр,гарын авлагуудыг боловсруулах, турших, хэвлэх. Үүнд:

-анхан шатны хөтөлбөрийн агуулга нь бичиг үсэгт тайлахын зэрэгцээ монгол хэл, математик, эрүүл аж төрөх ухааны мэдлэг чадвар, бие даан сурах арга барил эзэмших боломжийг бүрдүүлэх;

-дунд шатны хөтөлбөрийн агуулга нь анхан шатны хөтөлбөрөөр эзэмшсэн мэдлэг,чадварыг гүнзгийрүүлэх буюу бичиг үсгийн мэдлэг, чадвараа амьдралд хэрэглэх чадварыг эзэмшүүлэхэд чиглэгдэхийн зэрэгцээ орон нутгийн хэрэгцээ шаардлагад тохирсон өрхийн болон жижиг үйлдвэрлэлийн технологийг танилцуулах;

-гүнзгийрүүлсэн шатны хөтөлбөр нь бичиг үсгийн боловсролыг өөрийн амьдрал ахуйдаа бүтээлчээр ашиглах, нийгмийн харилцаанд бие даан оролцох чадварыг хөгжүүлэхийн зэрэгцээ бие даан ажил эрхлэх, жижиг, дунд бизнес эрхлэхэд шаардагдах хууль эрх зүй, банк, санхүү, зах зээлийн эдийн засгийн мэдлэгийг эзэмшүүлэх, мэдээлэл холбооны технологийг ашиглах, латин үсэг, монгол бичгийг хэрэглэх анхан шатны чадварыг бий болгоход тус тус чиглэгдэнэ.

5.1.11. Бичиг үсгийн боловсролын зайны сургалтын олон хувилбарт аудио, видео, CD, DVD материалиудыг боловсруулах, мэдээлэл, холбоо харилцааны сүлжээ, үндэсний болон орон нутгийн радио, телевизийн нэвтрүүлгээр бичиг үсгийн сургалтыг зохион байгуулах.

Хүний нөөц, багшлах боловсон хүчний чадавхийг бэхжүүлэх:

5.1.12. Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн түвшинд бичиг үсгийн боловсролын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх удирдлага, менежментийн чадавхийг сайжруулах;

5.1.13. Бичиг үсгийн боловсролын удирдлага, төлөвлөлт, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний арга зүйг боловсруулах, сургалтыг зохион байгуулах;

5.1.14. Холимог бүлэг, дүйцсэн хөтөлбөрийн сургалтыг зохион байгуулах албан  болон албан бус боловсролын багш нарт сургалтын арга зүйг эзэмшүүлэх сургалтыг зохион байгуулах;

5.1.15. Албан бус боловсролын багш нарыг бичиг үсгийн боловсролын ялгаатай түвшний сургалтыг зохион байгуулах арга зүйд сургах.

5.2. Судалгааны үр дүн, мэдээллийн санд тулгуурласан мэдээлэл, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний үр дүнтэй тогтолцоо бүрдүүлэх зорилтын талаар:

5.2.1. Бичиг үсгийн боловсролын талаархи мэдээлэл цуглуулах, статистик, мэдээллийн үзүүлэлтүүдийг боловсронгуй болгох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх компьютерийн программ хангамжийг бий болгох;

5.2.2. Үндэсний статистикийн газартай хамтран бичиг үсгийн боловсролын талаар нэмэлт мэдээлэл цуглуулах үзүүлэлтүүдийг гаргах замаар хүн амын бичиг үсгийн боловсролын түвшин, хэрэглээ, үр нөлөөг хянах боломжийг бүрдүүлэх;

5.2.3. Хүн амын бичиг үсгийн боловсролын түвшин, хэрэглээний чадварыг тогтоох түүвэр судалгааны аргачлалыг боловсруулах, бичиг үсгийн боловсролын түвшингийн өөрчлөлтийг хянах судалгааг зохион байгуулж байх;

5.2.4. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг үнэлэх мэдээлэл, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний тогтвортой, байнгын тогтолцоог бүрдүүлсний үндсэн дээр бичиг үсгийн боловсролын үндэсний мэдээллийн баазыг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яаманд байгуулах;

5.2.5. Бичиг үсгийн боловсролын байдалд хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ хийх, бодлого стратеги боловсруулахад шаардлагатай судалгаа, мэдээллээр хангах, сургалтын хөтөлбөр, арга зүй, сургалтын гарын авлагыг зохиох, сургалтыг зохион байгуулах арга зүй, зөвлөмжийг боловсруулах чиг үүрэг бүхий “Бичиг үсгийн боловсролын нөөцийн төв”-ийг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яамны Албан бус боловсрол, зайны сургалтын үндэсний төвд байгуулах;

5.2.6. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн жил бүрийн тайлан-мэдээг “Бүх нийтийн боловсролын үндэсний форум”-аар хэлэлцэж, цаашдын төлөвлөлт, хамтын ажиллагааг форумын гишүүн төрийн болон төрийн бус байгууллага, олон улсын байгууллагуудын оролцоотойгоор зохион байгуулах;

5.2.7. Хүн амын бичиг үсэгт тайлагдалтын түвшин, хэрэглээний чадварыг тодорхойлох үнэлгээний ажлыг хөтөлбөрийн дунд хугацаанд (2008 оны эцэст) улсын хэмжээнд зохион байгуулах.

5.3. Олон нийтийн оролцоо, нийгмийн түншлэлийг бэхжүүлэх, олон улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, бичиг үсгийн боловсролын олон талт нөөцийн эх үүсвэрийг бий болгох зорилтын талаар:

5.3.1. Хөтөлбөрийг төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, хянах, үнэлэх бүхий л үйл ажиллагаанд төрийн захиргааны төв болон орон нутгийн байгууллагууд, тус тусын чиг үүргийн дагуу оролцох оролцоо, хамтын хариуцлагыг тодорхойлох, тэдний идэвхтэй дэмжлэг, түншлэл, хамтын оролцоог бий болгох;

5.3.2. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд иргэд, олон нийт, олон улсын болон төрийн бус байгууллага, хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын идэвхтэй оролцоо, дэмжлэг туслалцаа, үүсгэл санаачилгыг бий болгох таатай орчин, тогтолцоог бүрдүүлэх;

5.3.3. Хөтөлбөрийн талаар иргэд, олон нийтийн нэгдмэл ойлголтыг бий болгох, бэхжүүлэх зорилгоор мэдээлэл, сурталчилгааны материалиудыг боловсруулах, хэвлэх, сурталчлах, хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд үр дүнтэй ажиллаж, амжилт гаргаж буй нутгийн захиргааны байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэд, багш нарыг урамшуулан дэмжих, тэдний туршлагыг түгээн дэлгэрүүлэх;

5.3.4. Бүх нийтийн боловсролын төлөө Засгийн газар, иргэний нийгэм, олон улсын байгууллагуудын хамтран байгуулсан түншлэлийн механизмд тулгуурлан олон улсын хоёр талын болон олон талын хамтын ажиллагааг ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах, тогтвортой хөгжлийг хангах, бүх нийтийн боловсролын талаархи олон улс, бүс нутгийн бодлоготой нягт уялдуулан хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх;

5.3.5. Олон улсын, нэн ялангуяа НҮБ-ын төрөлжсөн болон олон улсын банк,санхүүгийн байгууллагуудтай хамтран хөтөлбөр, төсөл хэрэгжүүлэх.

5.4. Бичиг үсгийн боловсролыг дэмжсэн нийгэм, соёлын таатай орчин бүрдүүлэх зорилтын талаар:

5.4.1. Бичиг үсэгт тайлах, бичиг үсэгт тайлагдсаны дараахь тасралтгүй боловсролыг дэмжсэн ном хэвлэл, соёлын таатай орчин бүрдүүлэхэд хэвлэл мэдээллийн салбарын идэвхтэй оролцоог нэмэгдүүлэх;

5.4.2. Ерөнхий боловсролын сургууль, орон нутгийн номын сангийн сан хөмрөгийг баяжуулах, хүн амын дунд нэн ялангуяа хүүхэд багачуудын ном унших соёлыг урамшуулан дэмжих үндсэн дээр орон нутаг, сургууль бүр дээр бичиг, соёлыг дэмжсэн орчинг бий болгох;

5.4.3. Иргэд, хүүхдүүдийг үндэсний бичиг, соёлын эх өв болсон монгол бичиг болон латин үсэгт суралцах сонирхол тэмүүллийг дэмжин урамшуулах, монгол бичиг, латин үсгийн хэрэглээний сонирхолтой орчинг бий болгох;

5.4.4. Бүх шатны сургуулиудын компьютер, мэдээлэл зүйн хичээлийн сургалтын агуулга, хөтөлбөр, арга зүйг өөрчлөн шинэчлэх, ерөнхий боловсролын сургуулиудын компьютерийн хангалтыг эрс сайжруулах, сургуулиудыг интернэт сүлжээнд хамруулах ажлыг эрчимжүүлэх замаар компьютер, мэдээлэл зүйн сургалтын чанарыг сайжруулах;

5.4.5. Бүх нийтэд мэдээлэл, холбооны технологийг танилцуулах, мэдээлэл, холбооны техонологийг ашиглан мэдээлэл хүлээн авах, дамжуулах, ашиглах чадварт иргэдийг сургах талаар мэдээлэл, холбооны технологийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдийн сонирхол, үүсгэл санааичлгыг хөхиүлэн дэмжих.

Зургаа. Хөтөлбөрийн удирдлага, зохион байгуулалт

6.1. Хөтөлбөрийг үндэсний түвшинд захиргааны удирдлагаар хангах ажлыг салбарын яамд, төрийн байгууллагуудын оролцоотойгоор Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, орон нутгийн үөвшинд аймаг, нийслэл, сум дүүрэг, баг, хороодын Засаг дарга хариуцан гүйцэтгэнэ.

6.2. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг мэргэжлийн удирдлагаар хангах,түүний зохион байгуулалт, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний ажлын зохицуулалтыг хийх, тайлан мэдээ, мэдээллийг гаргах, сургалт, судалгааны ажлыг зохион байгуулах чиг үүргийг үндэсний түвшинд салбарын мэргэжлийн байгууллагуудын оролцоотойгоор Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яамны харьяа Албан бус боловсрол, зайны сургалтын үндэсний төв, орон нутгийн түвшинд аймаг, нийслэлийн Боловсрол, соёлын газар,  сум, дүүргийн Албан бус боловсролын гэгээрлийн төв тус тус хариуцан гүйцэтгэнэ.

6.3. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг хэлэлцэн батлах, түүнд шаардагдах хүний болон санхүүгийн  нөөцийн эх үүсвэрийг шийдвэрлэх, хөтөлбөрийн үндсэн зорилт, үйл ажиллагааны чиглэл тус бүрээр төрийн болон төрийн бус байгууллага, олон улсын байгууллагуудын хамтын үйл ажиллагааны зохицуулалтыг хийх, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний тайланг хэлэлцэн цаашдын нэгдсэн үйл ажиллагааны удирдлага, төлөвлөлт хийх ажлыг бүх нийтийн боловсролын төлөө Засгийн газар, иргэний нийгэм, олон улсын байгууллагуудын хамтын үүрэг хариуцлага, хүчин чармайлтын дор байгуулагдсан Бүх нийтийн боловсролын үндэсний форум хариуцан гүйцэтгэнэ.

Долоо.  Хөтөлбөрийн хугацаа

Хөтөлбөрийг Монгол Улсын боловсролын хөгжлийн бодлого болон “Бичигтэн болох НҮБ-ын арван жил: Бүх нийтийн боловсрол“-ын тухай НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 57 дугаар чуулганы тогтоолыг хэрэгжүүлэхтэй уялдуулан 2012 он хүртэлх хугацаанд 2 үе шаттайгаар хэрэгжүүлнэ. Үүнд:

Нэгдүгээр үе шат :              2004-2008 он

Хоёрдугаар үе шат:           2009-2012 он

Найм. Хөтөлбөрийн санхүүжилт

Хөтөлбөрийн санхүүжилтийг дараахь эх үүсвэрээс бүрдүүлнэ:

а/улсын болон орон нутгийн төсөв;

б/хандивлагч орон, олон улсын байгууллагын зээл, буцалтгүй тусламж, хандив;

в/төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэдийн санаачилгаар хуримтлагдсан тусламж, хандивын хөрөнгө;

г/бусад эх үүсвэр.

Ес. Хүлээгдэж байгаа үр дүн

Шууд үр дүн:

-насанд хүрэгсдийн бичиг үсэгт тайлагдалтын түвшин 2008 он гэхэд 99.0 хувиас доошгүй хэмжээнд хүрнэ;

-сургууль завсардалтын хувийн жин 2012 он гэхэд 1.0 хувиас илүүгүй түвшинд хүрнэ;

-бага боловсрол, суурь боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин 2012 он гэхэд 99.0 хувиас доошгүй түвшинд тус тус хүрнэ;

-бичиг үсгийн болон суурь боловсрол дахь хүйсийн ялгаатай байдлыг халах, 2008 он гэхэд насанд хүрэгсдийн бичиг үсгийн боловсролын түвшинд, 2012 он гэхэд суурь боловсролын түвшинд хүйсийн тэнцвэрт байдалд хүрнэ;

-хүн амын бичиг үсгийн боловсролын хэрэглээний чадвар дээшилнэ;

-хүний хөгжлийг бэхжүүлэх үндсэн дээр хүн амын амьдрах болон амьжиргааны чадвар сайжирна;

-бичиг үсгийн боловсролын үйлчилгээний уян хатан, тасралтгүй, нээлттэй, хүртээмжтэй, таатай орчин бий болно;

-бичиг үсгийн боловсролыг дэмжсэн нийгэм, соёлын таатай орчин бий болно.

Шууд бус үр дүн буюу нийгэм эдийн засаг,хүний хөгжилд үзүүлэх үр нөлөө:

-ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулахад дэмжлэг үзүүлнэ;

-бүс нутаг, орон нутгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлнэ;

-боловсролооор дамжуулан нийгмийн харилцаанд тэгш байдлыг бэхжүүлэх, эдийн засгийн өсөлт, тогтвортой хөгжлийг хангахад дэмжлэг үзүүлнэ.

Арав . Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг үнэлэх шалгуур үзүүлэлт

Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг дор дурдсан тоон болон чанарын шалгуур үзүүлэлтүүдээр үнэлж дүгнэнэ. Үүнд:

Тоон үнэлгээний үзүүлэлтүүд:

-насанд хүрэгчдийн бичиг үсэгт тайлагдалтын хувийн жин (он, нас, хүйс, хот, хөдөө, бүс нутаг, аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн ангиллаар);

-бага, суурь, бүрэн дунд боловсролын хамран сургалтын бохир, цэвэр жин (он, хүйс, хот, хөдөө, бүс нутаг, аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг, сургуулийн ангиллаар);

-бага, суурь боловсролын түвшин дэх сургууль завсардалтын хувийн жин (он, нас, анги, хүйс, хот, хөдөө, бүс нутаг, аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг, сургууль, шалтгааны ангиллаар);

-бага, суурь боловсрол эзэмшилтийн хувийн жин (он, хүйс, хот,хөдөө,аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг, сургуулийн ангиллаар);

-бичиг үсгийн болон бага, суурь боловсролд зарцуулсан санхүүжилт, түүний үр ашиг (он, санхүүжилтийн эх үүсвэр, зарцуулалтын ангилал, хот, хөдөө, хөрөнгийн хэмжээ, түүний үр шимийг хүртэгчдийн үзүүлэлтүүдээр).

Чанарын үнэлгээний үзүүлэлтүүд:

-бичиг үсгийн боловсролын үйлчилгээний уян хатан, тасралтгүй, нээлттэй, хүртээмжтэй, таатай орчин бүрдүүлсэн байдал (сургалтын тогтолцоо, үйлчилгээний хэлбэр түүний хүртээмж, хамрах хүрээ, хэрэгцээг хангаж буй байдал; хүний нөөцийн болон багшлах боловсон хүчний чадавхи; сургалтын хөтөлбөр, агуулга, арга зүйн чанар; сурах бичиг, сургалтын хэрэглэгдэхүүний хүртээмж, түүний төрөл, ашиглалтын байдал);

-хүний хөгжлийг хангах үндсэн дээр хүн амын амьдралын болон амьжиргааны чадвар сайжирсан байдал (бичиг үсэгт тайлагдсан болон боловсрол нөхөн эзэмшсэний үр дүнд өрх гэр бүлийн аж байдлыг сaйжруулсан байдал ба түүний үр нөлөөгөөр баг, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэл, улсын хэмжээнд ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулахад үзүүлсэн хувь нэмэр; хүний хөгжлийн үзүүлэлтэд бичиг үсгийн боловсролын үзүүлсэн үр нөлөө ба эдийн засгийн өсөлт, тогтвортой хөгжлийн уялдаа холбоо);

-олон нийтийн оролцоо, нийгмийн түншлэлийг бий болгосон байдал  (Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд төрийн болон төрийн бус байгууллага, олон улсын байгууллагуудын оролцоо, түүний үр дүнд санхүүгийн болон хүний нөөцийн, бусад эх үүсвэрийг бий болгосон байдал; олон нийт, нийгмийн түншлэлд тулгуурласан тогтвортой, байнгын үйл ажиллагааны бүтэц бүрэлдсэн байдал, хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд түүний үзүүлсэн үр нөлөө);

-сургууль, анги танхимд хүүхдийг сургуульд татсан, тэдний суралцах, хөгжих эрмэлзлийг дэмжсэн нийгэм, сэтгэл зүйн таатай орчин бүрдсэн байдал (сургууль, анги танхимд хүүхдэд ээлтэй орчныг бүрдүүлсэн байдал, сургууль завсардалтаас урьдчилан сэргийлэхэд түүний үзүүлсэн нөлөө);

-нийгэм, соёлын таатай орчин бүрдсэн байдал (бичиг үсгийн боловсролд ном хэвлэл, соёлын орчны үзүүлсэн үр нөлөө; хүн амын монгол бичиг, латин үсэг, цахим бичиг үсгийн хэрэглээний болон мэдээлэл, холбооны технологийг ашиглах чадварын өөрчлөлт ба хүний хөгжилд түүний үзүүлсэн үр нөлөө).

—оОо—

Сүүлд шинэчлэгдсэн ( Даваа, 2009 оны 01 сарын 05 )

Post Navigation

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.